Savezne države SAD trenutno upravljaju imovinom vrednom desetine milijardi dolara, uključujući bankovne račune, akcije i sredstva iz životnog osiguranja, za koja se do sada niko nije javio.

Situaciju dodatno komplikuje činjenica da su američko nasledno pravo i ostavinski postupak (probate), kao i „nepotraživane zaostavštine“ i nepotraživana imovina (Unclaimed Property / Escheat), izuzetno široke oblasti. U Sjedinjenim Američkim
Državama, naime, ne postoji jedinstven savezni zakon o nasleđivanju.

Šta se ipak može uopšteno reći o ostavinskim postupcima u SAD?

U Sjedinjenim Američkim Državama, postupak raspravljanja zaostavštine, koji se zbirno označava terminom probate, u osnovi zavisi od toga da li je preminula osoba ostavila važeći testament (nasleđivanje na osnovu testamenta, testate) ili je preminula bez testamenta (nasleđivanje po zakonu, intestate).

Pošto u SAD ne postoji jedinstven savezni naslednopravni zakonik, svih 50 saveznih država primenjuje sopstvene zakone i ima specijalizovane sudove za ostavinske postupke (Probate Courts; u Njujorku je to, na primer, Surrogate’s Court). Ipak, osnovni koraci postupka u celoj zemlji prate sličnu logiku.

U nastavku je prikazan tok američkog ostavinskog postupka, od zvaničnih pravnih koraka do daljeg statusa nepotraživanih zaostavština.

1. Pokretanje postupka i imenovanje zastupnika zaostavštine

Postupak po pravilu počinje pred nadležnim sudom okruga (County) u kojem je preminula osoba imala poslednje stalno prebivalište.

U slučaju postojanja testamenta (Testate):
Osoba imenovana u testamentu kao izvršilac testamenta (Executor) podnosi sudu testament i izvod iz matične knjige umrlih, odnosno potvrdu o smrti.
Sud proverava valjanost testamenta, a zatim izdaje dokument pod nazivom Letters Testamentary, kojim se izvršilac ovlašćuje da upravlja zaostavštinom.

Ako testament ne postoji (Intestate):
Ukoliko testament ne postoji, bliski srodnik ili drugo zainteresovano lice podnosi sudu zahtev za imenovanje upravnika zaostavštine (Administrator).
Upravnik dobija sudsko ovlašćenje u obliku dokumenta pod nazivom Letters of Administration.

2. Utvrđivanje i procena imovine zaostavštine (Inventory)

Prvi i najvažniji zadatak imenovanog zastupnika zaostavštine (Executor ili Administrator) jeste da obezbedi, identifikuje i proceni svu imovinu preminule osobe.
Potrebno je evidentirati bankovne račune, nekretnine, hartije od vrednosti, ličnu imovinu i vlasničke udele u privrednim društvima.
U mnogim slučajevima potrebno je angažovati stručnog procenitelja (Appraiser) kako bi se utvrdila tačna tržišna vrednost nekretnina ili umetničkih dela. Detaljan popis imovine sa procenjenim vrednostima (Inventory and Appraisal) mora se podneti sudu.

Važno! Koja imovina ulazi u ostavinski postupak?
U Sjedinjenim Američkim Državama značajan deo imovine prenosi se mimo sudskog ostavinskog postupka. Takva imovina označava se terminom Non-Probate Assets.
Ona obuhvata, između ostalog:
· nekretnine u zajedničkom vlasništvu sa pravom preživljavanja (Joint Tenancy with Right of Survivorship)
· bankovne račune na kojima su određeni korisnici sredstava (Payable on Death – POD)
· polise životnog osiguranja
· imovinu prenetu u trustove (Living Trust)

Ova imovina prelazi neposredno na korisnike, bez sprovođenja sudskog ostavinskog postupka.

3. Obaveštavanje poverilaca i izmirenje dugova

Američko pravo pruža značajnu zaštitu poveriocima. Naslednici po pravilu mogu dobiti svoj deo tek nakon što se izmire svi dugovi zaostavštine.

Obaveštenje poveriocima:
Zastupnik zaostavštine dužan je da objavi obaveštenje u lokalnim novinama i, prema potrebi, u službenim publikacijama, pozivajući poverioce da prijave svoja potraživanja.

Rokovi:
U zavisnosti od propisa konkretne savezne države, poverioci uglavnom imaju tri do četiri meseca da prijave potraživanja, mada su u mnogim državama rokovi duži.
Ako potraživanje nije prijavljeno u propisanom roku, njegovo ostvarivanje može biti isključeno.

Plaćanja:
Iz zaostavštine se, između ostalog, izmiruju:
· troškovi sahrane
· sudske takse i troškovi ostavinskog postupka
· postojeći dugovi, kao što su dugovi po kreditnim karticama, hipotekarni krediti i bolnički računi
· završna prijava poreza na dohodak preminule osobe i eventualne neizmirene poreske obaveze
· eventualni porezi na nasleđe ili porezi na zaostavštinu (Estate Tax)

4. Raspodela imovine i okončanje postupka

Nakon izmirenja svih dugova i poreza, zastupnik zaostavštine podnosi sudu završni finansijski obračun (Accounting), u kojem su detaljno navedeni svi prihodi i rashodi.

Ako postoji testament:
Nakon odobrenja suda, preostala imovina raspodeljuje se korisnicima (Beneficiaries) u skladu sa odredbama testamenta.

Ako testament ne postoji (Intestate):
Imovina se raspodeljuje u skladu sa zakonskim naslednim redom propisanim zakonima odgovarajuće savezne države (Intestacy Laws).
Pravila se razlikuju od države do države, ali uglavnom predviđaju sledeći redosled:
· nadživeli bračni partner
· deca
· unuci
· roditelji
· braća i sestre
· udaljeniji srodnici, kao što su tetke, ujaci, stričevi i rođaci

U nekim državama zaostavština se deli između majčinske i očeve porodične linije, dok u drugim celokupnu imovinu može naslediti najbliži srodnik u skladu sa zakonom.

5. Šta se dešava ako nema naslednika?

U ovoj fazi postupak prelazi u fazu rešavanja „nepotraživane zaostavštine“.
Potraga za naslednicima
Ako nijedan srodnik nije poznat, sud i upravnik zaostavštine ne mogu odmah proglasiti da imovina pripada državi.
Dužni su da sprovedu temeljnu i savesnu potragu za mogućim naslednicima (Diligent Search).

U takvim slučajevima često se angažuju specijalizovane genealoške agencije i stručnjaci za pronalaženje naslednika (Forensic Genealogists ili Probate Research Firms). Oni pomoću genealoških istraživanja pokušavaju da pronađu čak i pobočne srodnike u trećem ili četvrtom stepenu srodstva, često i u inostranstvu — na primer, u istočnoj Evropi, ako su tamo ostali članovi porodice pretka koji je emigrirao u SAD.

Prelazak imovine na državu: Escheat
Ako potraga ne uspe ili se naslednici ne jave u zakonom propisanom roku, može se primeniti pravni institut escheat, odnosno prelazak imovine na državu.

Prenos imovine državi:
Ostavinski sud zaključuje postupak i nalaže da se preostala novčana sredstva, bankovni depoziti i prihodi od prodaje lične imovine ili nekretnina prenesu u državnu blagajnu ili nadležnoj službi za nepotraživanu imovinu (State Treasury ili Unclaimed Property Division).

Period čuvanja:
Većina saveznih država ne troši ova sredstva odmah, već ih čuva u svojstvu svojevrsnog staratelja nad imovinom.

U pojedinim državama zakonski naslednici mogu podneti zahtev za povraćaj imovine i mnogo godina kasnije, pa čak i bez vremenskog ograničenja, pod uslovom da verodostojno dokažu srodstvo sa preminulom osobom.