Stany USA zarządzają obecnie aktywami o wartości dziesiątek miliardów dolarów, w tym rachunkami bankowymi, akcjami i środkami z polis ubezpieczenia na życie, po które nikt dotychczas się nie zgłosił.

Sytuację komplikuje fakt, że amerykańskie prawo spadkowe i postępowanie spadkowe (probate), a także „nieodebrane spadki” oraz nieodebrane mienie (Unclaimed Property / Escheat), stanowią niezwykle rozległe zagadnienia. W Stanach Zjednoczonych nie istnieje bowiem jednolity federalny kodeks prawa spadkowego.

Co można jednak ogólnie powiedzieć o postępowaniu spadkowym w USA?

W Stanach Zjednoczonych postępowanie dotyczące rozliczenia spadku, określane zbiorczo jako probate, zależy przede wszystkim od tego, czy zmarły pozostawił ważny testament (dziedziczenie testamentowe, testate), czy też zmarł bez testamentu (dziedziczenie ustawowe, intestate).

Ponieważ w USA nie ma jednolitego federalnego prawa spadkowego, każdy z 50 stanów stosuje własne przepisy i dysponuje wyspecjalizowanymi sądami zajmującymi się sprawami spadkowymi (Probate Courts; w Nowym Jorku jest to na przykład Surrogate’s Court). Podstawowe etapy postępowania przebiegają jednak według podobnych zasad w całym kraju.
Poniżej przedstawiono przebieg amerykańskiego postępowania spadkowego — od formalnych czynności prawnych aż po dalsze losy nieodebranych spadków.

1. Wszczęcie postępowania i ustanowienie przedstawiciela spadku

Postępowanie rozpoczyna się zasadniczo przed właściwym sądem hrabstwa (County), w którym zmarły miał ostatnie stałe miejsce zamieszkania.

W przypadku istnienia testamentu (Testate):
Osoba wskazana w testamencie jako wykonawca testamentu (Executor) składa testament i akt zgonu w sądzie.
Sąd sprawdza ważność testamentu, a następnie wydaje dokument o nazwie Letters Testamentary, który upoważnia wykonawcę testamentu do zarządzania spadkiem.

W przypadku braku testamentu (Intestate):
Jeżeli testament nie istnieje, bliski krewny lub inna zainteresowana osoba występuje do sądu o ustanowienie administratora spadku (Administrator).
Administrator otrzymuje upoważnienie sądowe w postaci dokumentu o nazwie Letters of Administration.

2. Ustalenie i wycena składników majątku spadkowego (Inventory)

Pierwszym i najważniejszym zadaniem ustanowionego przedstawiciela spadku (Executor lub Administrator) jest zabezpieczenie, zidentyfikowanie i wycena całego majątku zmarłego.

Należy zinwentaryzować rachunki bankowe, nieruchomości, papiery wartościowe, majątek osobisty oraz udziały w przedsiębiorstwach.

W wielu przypadkach konieczne jest zatrudnienie rzeczoznawcy lub eksperta (Appraiser), który ustali dokładną wartość rynkową nieruchomości lub dzieł sztuki. Szczegółowy spis majątku wraz z jego wyceną (Inventory and Appraisal) należy przedłożyć sądowi.

Ważne! Które składniki majątku podlegają postępowaniu spadkowemu?

W Stanach Zjednoczonych znaczna część majątku jest przekazywana poza sądowym postępowaniem spadkowym. Takie składniki majątku określa się jako Non-Probate Assets.
Należą do nich między innymi:
· nieruchomości będące współwłasnością z prawem przeżycia (Joint Tenancy with Right of Survivorship)
· rachunki bankowe ze wskazanymi osobami uprawnionymi do otrzymania środków (Payable on Death – POD)
· polisy ubezpieczenia na życie
· majątek przeniesiony do trustów (Living Trust)
Takie składniki majątku przechodzą bezpośrednio na uprawnionych beneficjentów, z pominięciem sądowego postępowania spadkowego.

3. Zawiadomienie wierzycieli i spłata zobowiązań

Prawo amerykańskie zapewnia wierzycielom znaczną ochronę. Co do zasady spadkobiercy mogą otrzymać należną im część majątku dopiero po spłacie wszystkich długów spadkowych.

Wezwanie wierzycieli:
Przedstawiciel spadku ma obowiązek opublikować ogłoszenie w lokalnej prasie, a w razie potrzeby również w publikacjach urzędowych, wzywające wierzycieli do zgłaszania roszczeń.

Terminy:
W zależności od przepisów danego stanu wierzyciele mają zazwyczaj od trzech do czterech miesięcy na zgłoszenie roszczeń, choć w wielu stanach obowiązują dłuższe terminy.
Jeżeli roszczenie nie zostanie zgłoszone w wymaganym terminie, jego dochodzenie może zostać wyłączone.

Płatności:
Z majątku spadkowego pokrywa się między innymi:
· koszty pogrzebu
· opłaty i koszty postępowania spadkowego
· istniejące zobowiązania, takie jak zadłużenie na kartach kredytowych, kredyty hipoteczne i rachunki szpitalne
· końcowe rozliczenie podatku dochodowego zmarłego oraz ewentualne zaległości podatkowe
· ewentualne podatki od spadków lub podatki od masy spadkowej (Estate Tax)

4. Podział majątku i zakończenie postępowania

Po uregulowaniu wszystkich długów i podatków przedstawiciel spadku składa sądowi końcowe rozliczenie finansowe (Accounting), szczegółowo przedstawiające wszystkie przychody i wydatki.

Jeżeli istnieje testament:
Po zatwierdzeniu przez sąd pozostały majątek zostaje podzielony między beneficjentów (Beneficiaries) zgodnie z postanowieniami testamentu.

Jeżeli testament nie istnieje (Intestate):
Podział majątku następuje zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego obowiązującymi w danym stanie (Intestacy Laws).
Przepisy różnią się w poszczególnych stanach, ale zasadniczo przewidują następującą kolejność:
· pozostały przy życiu małżonek
· dzieci
· wnuki
· rodzice
· rodzeństwo
· dalsi krewni, w tym ciotki, wujowie i kuzyni

W niektórych stanach spadek dzieli się między linię rodzinną ze strony matki i ze strony ojca, podczas gdy w innych cały majątek może przypaść najbliższemu krewnemu uprawnionemu na mocy ustawy.

5. Co się dzieje, gdy nie ma spadkobierców?

Na tym etapie postępowanie przechodzi w fazę dotyczącą „nieodebranego spadku”.

Poszukiwanie spadkobierców

Jeżeli nie są znani żadni krewni, sąd ani administrator spadku nie mogą od razu uznać, że majątek należy do państwa.
Mają obowiązek przeprowadzić rzetelne i dokładne poszukiwania potencjalnych spadkobierców (Diligent Search).

W takich przypadkach często zatrudnia się wyspecjalizowane firmy genealogiczne oraz podmioty zajmujące się poszukiwaniem spadkobierców (Forensic Genealogists lub Probate Research Firms). Dzięki badaniom genealogicznym próbują one odnaleźć nawet krewnych bocznych trzeciego lub czwartego stopnia pokrewieństwa, również za granicą — na przykład w Europie Wschodniej, jeżeli pozostali tam członkowie rodziny przodka, który wyemigrował do USA.

Przejście majątku na państwo: Escheat

Jeżeli poszukiwania nie przyniosą rezultatu lub uprawnieni spadkobiercy nie zgłoszą się w terminie określonym przez prawo, może mieć zastosowanie instytucja prawna escheat, czyli przejście majątku na państwo.

Przekazanie majątku państwu:
Sąd spadkowy zamyka postępowanie i zarządza przekazanie pozostałych środków pieniężnych, sald rachunków bankowych oraz wpływów ze sprzedaży majątku osobistego lub nieruchomości do skarbu stanowego albo właściwej jednostki zajmującej się nieodebranym mieniem (State Treasury lub Unclaimed Property Division).

Okres przechowywania:
Większość stanów nie wydaje tych środków od razu. Zamiast tego przechowuje je, pełniąc funkcję swoistego depozytariusza majątku.

W niektórych stanach ustawowi spadkobiercy mogą wystąpić o zwrot majątku nawet po wielu latach, a niekiedy również bez ograniczenia czasowego, pod warunkiem wiarygodnego udowodnienia pokrewieństwa ze zmarłym.